40°56′42″K 40°15′52″D Rakım 10 m → 3300 m 258 km²

Deniz bitiyor,
vadi başlıyor.

Of, Trabzon'un doğusunda 258 kilometrekarelik bir kıyı şeridi değil; Solaklı ve Baltacı derelerinin denizden Pontik zirvelerine kadar tırmandığı iki havzanın adıdır. Bu portal ilçeyi yatay bir harita gibi değil, dikey bir kesit gibi anlatır.

Of ilçe merkezi ve sahil şeridi, kuşbakışı — Of ilçe merkezi: dar kıyı şeridine sıkışan yerleşim, D010 karayolu ve hemen arkasında başlayan yeşil yamaçlar.

Bir yükselti kuşağına dokunun

258km² yüzölçümü

43.591nüfus · 2022

1461Osmanlı hâkimiyeti

3Of'tan ayrılan ilçe

2.Türkiye'de çay alanı: Trabzon

Nereden başlanır

Of'u dört kapıdan okumak

İlçenin hikâyesi tek bir anlatıya sığmıyor: bir yanda beş yüzyıllık bir yerleşim tarihi, bir yanda Anadolu'ya hoca yetiştiren bir medrese kuşağı, bir yanda çay ve hamsiye bağlı bir kıyı ekonomisi, bir yanda da Uzungöl'e açılan vadi yolu.

Kapı 01 · Tarih

Opiunte'den Of'a

Antik kaynaklarda geçen liman adı, Lazca Oput'e, Rumca Ophis ve nihayet Of. 1461'deki Osmanlı hâkimiyetinden 1929 seline, oradan üç ilçenin ayrılışına kadar süren bir yerleşim tarihi.

Zaman çizelgesine git →

Kapı 02 · İlim

Of uleması ve icazet zinciri

Neredeyse her köyünde bir medrese bulunan bir vadi. Hafızlık, sarf-nahiv, fıkıh ve icazet töreni; ardından Anadolu'nun dört bir yanına dağılan "Oflu hocalar".

Geleneği oku →

Kapı 03 · Geçim

Çay, hamsi, fındık

Trabzon, Türkiye'de çaylık alan bakımından Rize'den sonra ikinci sırada; Of ise ilin çayda öne çıkan ilçelerinden biri. Mayısta başlayan sürgün takvimi bütün yılı düzenler.

Verilere bak →

Kapı 04 · Rota

Vadiyi yukarı çıkmak

Sahilden Solaklı boyunca güneye: Bölümlü, Çaykara, Uzungöl. Bir günlük kısa turdan üç günlük yayla planına kadar hazır güzergâhlar.

Rotaları gör →

Bu ay öne çıkan

Solaklı Vadisi: bir yol, altı iklim

Coğrafya

49 kilometrelik dikey yolculuk

Sahilden Uzungöl'e uzanan güzergâh boyunca çay terasları, kestane ormanları ve yayla otlakları art arda gelir. Aynı gün içinde deniz seviyesiyle 2000 metreyi görebilirsiniz.

Miras

Hapsiyaş (Kiremitli) Köprüsü

Bölümlü'de, 1930'lu yıllarda yaya, araç ve hayvan geçişi için yapılmış Cumhuriyet dönemi köprüsü. Vadinin ulaşım tarihini okumak için iyi bir durak.

Doğa

Pileki Mağarası

Karadeniz mutfağının taş fırın tabanı olan "pileki" taşının çıkarıldığı oluşum. Doğal olduğu kadar zanaat tarihine ait bir yer.

Sayılarla

Bir asırda nüfus eğrisi

1927'de 64 binin üzerindeki ilçe nüfusu, Çaykara (1948), Dernekpazarı ve Hayrat'ın ayrılması ve kentlere göçün etkisiyle bugün 43 bin bandında. Eğri, idari sınır değişiklikleriyle birlikte okunmalı.

Demografi sayfası

Of ilçe nüfusu

1927 – 2022 · sayım yılları

Kayıt ve referans

Aramak, saymak, doğrulamak

Portalın dört sayfası gezi rehberi değil, başvuru kaynağı olarak tasarlandı. Bir sözcüğün anlamını, bir mahallenin eski adını ya da bir bilginin kaynağını aramak için buradan başlayın.

68 kayıt

Mahalleler ve Köyler

Of'un bütün yerleşimleri, bugünkü ve 1960'lı yıllardaki ad değişikliği öncesindeki adlarıyla. Vadinin nüfus tarihi en somut hâliyle bu listede okunur.

Tam listeye git → 50 madde

Of Ağzı Sözlüğü

Aranabilir yöre sözlüğü ile ağzın ses ve çekim özellikleri. Lazut, meci, pancar, gideruk: sözvarlığının dört tarihsel katmanı bir arada.

Sözlüğü aç → 14 soru

Sık Sorulan Sorular

Uzungöl Of'ta mı, Of ağzı Lazca mı, ne zaman gitmeli, Oflu hoca ne demek? En çok merak edilenlerin kısa yanıtları.

Soruları gör → 15 kaynak

Kaynakça ve yöntem

Kullanılan kaynaklar, izlenen ilkeler ve yayın öncesi doğrulanması gereken kalemler. Tartışmalı bilgilerin neden tartışmalı olduğu burada açıklanır.

Kaynaklara bak →

Ana sayfa / Kültür / Sözlük

Of ağzı sözlüğü

Doğu Karadeniz ağzının Of ve çevresinde yaygın sözcükleri ile başlıca ses ve çekim özellikleri. Aranabilir, kategorilere ayrılmış bir giriş derlemesi.

Ağzın yeri

Of'ta konuşulan ağız, Türkiye Türkçesinin Doğu Karadeniz ağızları grubunda yer alır. Trabzon'un doğu ilçeleri ile Rize'nin batı ilçeleri arasında belirgin bir süreklilik vardır; Of, bu sürekliliğin ortasındadır.

Sık karşılaşılan bir yanılgıyı burada da tekrarlamak gerekir: Of ağzı Lazca değildir. Sözvarlığında Lazca, Rumca ve Gürcüce kökenli sözcükler bulunur, ancak yapı — ses uyumu, ekler, cümle dizimi — bütünüyle Türkçedir. İlçede yaygın bir Lazca konuşurluğu da bulunmaz.

Ağzın bir başka özelliği, köyden köye değişkenliğidir. Aynı sözcüğün Solaklı ve Baltacı havzalarında farklı söylenmesi olağandır; bu nedenle aşağıdaki liste bir standart değil, bir ortalama sunar.

Ses özellikleri

Ağzı ölçünlü Türkçeden ayıran başlıca ses olayları şunlardır.

Ünlü daralması. Geniş ünlüler dar söylenir: geliyor → geliyi, diyor → diyi.
Söz başı yumuşaması. k sesi sıkça g, t sesi d olur: kalk → galk, taş → daş, kaldirik → galdirik.
Ünsüz ikizleşmesi. Bazı sözcüklerde orta ünsüz çiftlenir: aşağı → aşşağı, yukarı → yukkarı.
Orta hece düşmesi. Vurgusuz heceler eriyip gider: orada → orda, buraya → buraa.
Ses düşmesiyle birleşme. camiye → cameye, gideceğim → gidecem.

Çekim özellikleri

Ağzın en tanınır tarafı fiil çekimindedir. Aşağıdaki üç özellik, bir cümleyi duyar duymaz yöreye yerleştirmeye yeter.

Belirleyici çekim biçimleri
Özellik	Ölçünlü Türkçe	Of ağzı
Şimdiki zaman eki	gidiyorum	gideyrum
Birinci çoğul şahıs	gideriz	gideruk
Ek fiilin geçmiş zamanı	vardı	varidi
Soru eki	geldin mi?	geldun?
İkinci tekil şahıs	ne yapıyorsun	napayrsun

Soru ekinin düşmesi özellikle dikkat çekicidir: soru anlamı ek yerine tonlamayla taşınır. Bu, yazıya geçirildiğinde kaybolan bir özelliktir; metinde geldun ile geldun? aynı görünür.

Yönelme ve bulunma eklerinin yer değiştirdiği kullanımlar da görülür. Bu, ağzın "hatalı" olduğunu değil, ekleşme mantığının farklı çalıştığını gösterir.

Sözvarlığının katmanları

Sözvarlığı, ilçenin nüfus tarihinin dil düzeyindeki aynasıdır. Dört katman ayırt edilebilir.

Türkçe temel. Ağzın gövdesi; ekler, zamirler, sayılar ve temel eylemler.
Rumca kökenli sözcükler. Ağırlıklı olarak bitki, kap-kacak ve yer adlarında. Fetih öncesi nüfus katmanının izi.
Lazca ve Gürcüce kökenli sözcükler. Daha çok doğu kesimde; yer adlarında yoğun.
Arapça ve Farsça kökenliler. Medrese geleneğinin etkisiyle, dinî ve hukukî alanda ölçünlü Türkçeden daha yoğun.

Aynı katmanlaşma, mahalle adları listesinde çok daha somut biçimde görülebilir: altmış sekiz yerleşimin eski adları, bu dört katmanın hangi vadide ne kadar yer tuttuğunu doğrudan gösterir.

Sözlük

Aşağıdaki liste bir ağız atlası değil, giriş niteliğinde bir derlemedir. Sözcüklerin bir bölümü Doğu Karadeniz'in geniş bir kesiminde ortaktır; bir bölümü ise Of–Çaykara hattında yoğunlaşır. Kutuya yazarak sözcük ya da anlam arayabilir, üstteki düğmelerle kategoriye göre süzebilirsiniz.

Sözlükte ara

Katkı çağrısı Sözlük açık uçludur. Eksik bulduğunuz veya farklı bildiğiniz bir sözcük varsa iletişim sayfasından köy adıyla birlikte iletebilirsiniz; kaynağı belirtilerek eklenir.

Deniz bitiyor,vadi başlıyor.