Künye

Adı ve tarihi

İlçe adını, Solaklı ile Eğridere'nin birleştiği yerin hemen yanındaki Çaykara memba suyundan alır. Önceki adı Kadahor'du; 1927 öncesinde Of'un bir köyü, ardından Of'a bağlı bucak merkeziydi.

1583 tarihli tahrir defterlerinde Çaykara ve Dernekpazarı birlikte yalnızca on köy olarak kayıtlıdır. Bugün köy sayısı kırk dörde ulaşmıştır. Bu artış, yüksek kesimlerin sonradan iskânla kalabalıklaştığını gösterir. Dönemin yerleşme mantığı bugünün tam tersiydi: sahil ve alçak kesimler sıtma gibi hastalıklar nedeniyle sağlığa elverişsiz sayıldığı için yüksek yerler tercih edilirdi.

Birinci Dünya Savaşı'nda Rus işgaline uğradı ve 27 Şubat 1918'de kurtarıldı. 1 Ocak 1948'de ilçe olarak teşkilatlandı; belediye teşkilatı 13 Mayıs 1948'de kuruldu. İlk belediye başkanı Akdoğan köyünden Hasan Erol, ilk kaymakamı Mahmut Keskin'dir.

Coğrafya

İlçe, Solaklı ve Yeşilalan derelerinin birleştiği vadi üzerinde kurulmuştur. Arazi bütünüyle dağlıktır; merkez 315 metrede başlar, güney sınırında rakım üç bin metreyi bulur. Bu dikey aralık, ilçeyi Of'un yukarı devamı hâline getirir.

Rize'ye yakınlığı nedeniyle Türkiye'nin en yağışlı yörelerinden biridir. Kışlar ılık ve karla karışık yağmurlu, yazlar sıcak ve yağışlı geçer. Tarıma elverişli arazi kısıtlıdır; eğim ve kayalık zemin ekilebilir alanı daraltır.

Uzungöl

Bölgenin en çok bilinen doğal varlığı, heyelan sonucu dere yatağının kapanmasıyla oluşmuş bu göldür. Çevresi Uzungöl Tabiat Parkı olarak koruma altındadır.

Yerleşimin eski adı Şerah'tı. 1958'de bucak oldu; 1959'da 7267 sayılı kanunla adı Uzungöl olarak değiştirildi ve 1960 sayımından itibaren kayıtlara yeni adıyla girdi. 1960'ta köyde belediye teşkilatı kuruldu, 1964'te bucağın adı da Uzungöl'e çevrildi.

Trabzon şehir merkezine yaklaşık yüz kilometre, Of'a kırk sekiz kilometre uzaklıktadır. Ziyaretçilerin büyük bölümü Of'tan Solaklı vadisi boyunca çıkar; bu nedenle Of, Uzungöl için fiilî giriş kapısıdır.

Yoğun turizm gölün çevresini hızla değiştirdi. Yapılaşma ve araç trafiği, özellikle temmuz–ağustos hafta sonlarında gölün sakinliğini büyük ölçüde ortadan kaldırır. Erken saatte gitmek ya da sezon dışını tercih etmek, yerin gerçek karakterini görmek isteyenler için tek yoldur.

İlim geleneği

Of medrese geleneğinin coğrafi ağırlık merkezi aslında buradadır. 1914'e ait değerlendirmeler, o tarihte Of'a bağlı bir nahiye olan Çaykara'nın hemen her köyünde bir medrese bulunduğunu, bazı büyük köylerde iki medrese olduğunu gösterir. Ogene (Köknar), Hopşera (Akdoğan), Zeno (Ulucami) ve Anoso (Çambaşı) bu köyler arasındadır; Şerah'ta (Uzungöl) üç medrese kayıtlıdır.4

Bu nedenle "Of uleması" tabiri, bugünkü Of ilçesinin değil tarihî Of kazasının ürünüdür. Geleneğin ayrıntısı Medrese Geleneği sayfasındadır.

Ekonomi ve göç

Başlıca ürünler fındık ve çaydır; onları mısır ve ceviz izler. Ancak dağlık arazi yapısı nedeniyle tarım ilçenin ihtiyacını karşılayacak düzeyde değildir. Ek gelir imkânlarının sınırlılığı, nüfusun önemli bölümünü başka illere ve yurt dışına göç etmeye yöneltmiştir.

Rakamlar bu tabloyu doğruluyor: 1990 sayımında 21.660 olan ilçe nüfusu, 2014'te 13.854'e, 2024 ADNKS verilerine göre ise 13.674'e inmiştir. Otuz dört yılda nüfusun yaklaşık üçte ikisi eksilmiştir. Yayla ve turizm gelirleri bu düşüşü durdurmaya yetmemiştir.

Gezilecek yerler

• Uzungöl ve Tabiat Parkı — göl çevresi yürüyüş yolu; sabahın erken saatleri.
• Sultanmurat Yaylası — geniş düzlük, tarihî anma törenleri, temmuz şenlikleri.
• Haldizen Yaylası — Uzungöl'ün üst kesimi; sessiz otlak ve yürüyüş rotaları.
• Şekersu Yaylası — yüksek rakım, alpin çayır, fotoğrafçılık.
• Demirkapı — Kaçkar geçişine açılan rotalar ve kamp alanları.
• Karester Yaylası — Uzungöl'e kuşbakışı manzara; geleneksel dokusunu koruyan yayla.

Of'tan başlayan hazır güzergâhlar için Rota Önerileri, yayla kuşağının işleyişi için Yaylalar ve Doğa sayfasına bakabilirsiniz.